Tussenringen voor macrofotografie: het voordelige alternatief dat werkt

Weinig accessoires bieden zoveel voor zo weinig aan onze fotografieset

Wat zijn tussenringen en waar dienen ze voor in de fotografie?

Tussenringen zijn holle accessoires die je plaatst tussen de camerabody en het objectief om de minimale scherpstelafstand te verkleinen. Ze bevatten geen optische elementen; hun enige functie is het objectief verder van het brandvlak te plaatsen. Het praktische resultaat is dat je dichter bij je onderwerp kunt komen, een groter beeld op de sensor projecteert en dus meer detail in je foto krijgt. Ze worden vooral gebruikt voor close-up- en macrofotografie, maar kunnen ook van pas komen bij portretten of andere situaties waarin je niet ver van je onderwerp hoeft te staan.

Tussenringen worden meestal verkocht als een set van twee of drie ringen met verschillende lengtes die je kunt combineren. Ze zijn bruikbaar met vrijwel elk type objectief, vast of zoom, hoewel ze vaak niet goed werken met groothoeklenzen. Als je bijvoorbeeld een set van 68 mm gebruikt met een 20 mm objectief, zal je niet meer kunnen scherpstellen omdat het scherpstelpunt dan binnen in het objectief zou liggen.

De effectiviteit van tussenringen neemt ook af naarmate de brandpuntsafstand toeneemt. Met andere woorden: je ziet meer effect bij gebruik met een 50 mm objectief dan met een 300 mm.

De elektronische contacten

Dit is een zeer belangrijk aspect. Sommige modellen hebben elektronische contacten waarmee de camera met het objectief kan communiceren, andere niet. Bekende merken zoals Canon, Nikon en Olympus produceren of hebben sets tussenringen geproduceerd met volledige elektronische verbindingen. Die werken zonder twijfel uitstekend, maar kosten ook een flink bedrag.

Omdat tussenringen enkel afstandhouders zijn en geen optische elementen bevatten, is het voor derde partijen veel eenvoudiger om concurrerende producten op de markt te brengen. In dat opzicht biedt Kenko zeer degelijke alternatieven, en in het lagere prijssegment vinden we merken zoals Meike en Neewer, die een redelijke kwaliteit leveren. Daarom vinden wij dat tussenringen zonder elektronische contacten — en dus zonder autofocus of diafragmaregeling — in feite een uitstekende manier zijn om je geld te verspillen.

Hoe beïnvloeden tussenringen de beeldkwaliteit?

In tegenstelling tot voorzetlenzen (zie de vergelijking met tussenringen via de link) bevatten tussenringen geen enkel optisch element. Dat betekent dat ze in de meeste gevallen weinig invloed hebben op de beeldkwaliteit. Het lastige hier is dat elk objectief heel anders reageert op het gebruik van tussenringen, waardoor het moeilijk is om een algemeen antwoord op deze vraag te geven.

Wanneer fabrikanten het optische ontwerp van een objectief maken, houden ze rekening met vervorming, die ze zoveel mogelijk proberen te corrigeren – vooral in de belangrijkste delen van het brandpuntsbereik. Tijdens het scherpstellen bewegen de lenzen zich binnenin het objectief, en meestal verandert de vervorming afhankelijk van de afstand tot het onderwerp. Het resultaat is dat sommige objectieven scherper zijn dan andere bij gebruik op de minimale scherpstelafstand.

Neem bijvoorbeeld een macro-objectief. Ontwerpers weten dat dit vooral gebruikt wordt op korte afstanden, en corrigeren de vervormingen zodat het objectief daar de maximale scherpte levert. Teleobjectieven worden daarentegen meestal gebruikt om onderwerpen op afstand te fotograferen, en de vervormingen zijn met dat doel gecorrigeerd.

Dit alles betekent dat elk objectief zich anders gedraagt, dat niet alle objectieven goed presteren buiten hun ontworpen gebruiksgebied, en dat je niet mag aannemen dat een duur en goed aangeschreven objectief automatisch superscherp is op korte afstand. Het betekent ook dat tussenringen deze imperfecties op de sensor kunnen versterken.

Vignettering

Een ander neveneffect van tussenringen is dat ze vignettering kunnen veroorzaken wanneer we objectieven gebruiken op hun maximale diafragma of er dicht bij. De mate van vignettering hangt af van het objectief, maar ook van de lengte van de tussenringen. Een tussenring van 12 mm is meestal geen groot probleem, maar bij 20 mm moet je goed opletten en niet volledig open diafragma gebruiken als je dit effect wilt tegengaan.

Scherpstellen op oneindig

Wanneer we tussenringen gebruiken, is het niet meer mogelijk om op oneindig scherp te stellen. In de praktijk is dit meestal geen probleem, omdat de meeste mensen tussenringen gebruiken om iets van dichtbij scherp te stellen. Het kan zelfs een voordeel zijn wanneer je de achtergrond wilt vervagen, bijvoorbeeld bij het maken van een portret.

Tussenringen en het f-getal

Iets wat je zult merken als je handmatig werkt, is dat er een aanzienlijke lichtverlies optreedt bij het gebruik van tussenringen. Dit gebeurt gelijkmatig over het hele beeld, dus het is iets anders dan de vignettering die we hierboven hebben genoemd. Door het objectief van de sensor weg te plaatsen, neemt het f-getal in feite toe, waardoor het beeld donkerder wordt en de scherptediepte toeneemt, alsof je het diafragma op de camera hebt aangepast. Het verschil is dat de camera niet weet dat het objectief verder weg staat en dat er een verandering in het diafragma is geweest.

In de praktijk is dit een relatief probleem omdat macrofotografie meestal wordt gedaan onder goede lichtomstandigheden of met flitslicht. Bovendien merk je er niets van als je in automatische of semi-automatische modus werkt, omdat de camera dit automatisch compenseert. Maar als je handmatig fotografeert, is het als algemene regel belangrijk om te onthouden dat naarmate je dichter bij een vergroting van 1:1 komt, het effectieve f-getal van het objectief ongeveer 2 stops toeneemt. Dit betekent dat je dit moet compenseren met een hogere ISO-waarde of een sluitertijd die vier keer langer is dan zonder tussenringen.

Effecten op de autofocus

Een ander gevolg van het op deze manier veranderen van het f-getal is dat er minder licht op de autofocus-sensor van de camera valt wanneer je een DSLR gebruikt. Daardoor kan het voorkomen dat de prestaties van de autofocus afnemen bij weinig licht als je tussenringen gebruikt. Dit is een kleiner probleem bij spiegelloze camera’s, waarbij de autofocus plaatsvindt op de beeldsensor met fasedetectie, maar ook daar kan het een lichte invloed hebben op de prestaties.

In de praktijk gebruiken fotografen, of ze nu een DSLR of een spiegelloze camera hebben, tussenringen meestal met statische onderwerpen zodat ze handmatig kunnen scherpstellen. Daarom is dit nadeel, met enkele uitzonderingen daargelaten, meestal van gering belang. Daarnaast moet je onthouden dat dit lichtverlies bij elk merk tussenring optreedt; het is simpelweg een fysisch verschijnsel.