De balgen voor macrofotografie

In de tweede helft van de 20e eeuw bood bijna elk merk SLR-camera’s goede balgen aan. Tegenwoordig is de situatie anders.

Wat zijn balgen en waar worden ze voor gebruikt in macrofotografie?

Balgen zijn instrumenten die de afstand tussen de camerabody en het objectief vergroten en de minimale scherpstelafstand aanpassen. Het principe is hetzelfde als bij tussenringen, maar in tegenstelling tot deze kunnen balgen die afstand nauwkeurig en continu regelen. Ze worden meestal gebruikt in macrofotografie, maar ook bij close-upfotografie, vooral met objectieven met een lange brandpuntsafstand. En hoewel ze tegenwoordig lijken op instrumenten uit een ander tijdperk, blijven ze de beste keuze als we microscopen willen gebruiken voor extreem macrofotografie.

Als algemene regel bieden ze een minimale verlenging van 20-30 mm en een maximale van ongeveer 150 tot 200 mm. Een beperking van balgen is die minimale verlenging, waardoor het bereik aan vergrotingen dat daaronder valt niet wordt gedekt.

De instellingen van de balgen voor verlenging

Een goedkope balg met één enkele verstelbare as

Er zijn goede balgen en er zijn zeer slechte: een degelijk toestel maakt het leven veel makkelijker dan een goedkope met beperkte verstelmogelijkheden.

Het beste type balg dat je kunt kopen heeft minstens 3 instelbare bewegingsvlakken: dat van de frontring/adaptor (waar het objectief op rust), die naar voren en naar achteren kan worden bewogen; dat van de achterring/adaptor (verbonden met de camera), die ook naar voren en naar achteren kan worden bewogen; en dat van het hele mechanisme (dus de rail waarop de voor- en achterringen rusten), die opnieuw onafhankelijk naar voren en naar achteren kan bewegen.

Bij extreem macrofotografie is die verstelmogelijkheid nodig, en de meeste goedkope balgen laten alleen de beweging van één ring toe.

Twee andere punten om op te letten zijn de mogelijkheid om elke beweging heel soepel af te stellen en de mogelijkheid om de positie van de vlakken vast te zetten met een tweede klemmmoer.

Verder zijn er nog andere eigenschappen die het waard zijn om in overweging te nemen. Ze zijn niet doorslaggevend, maar worden wel gewaardeerd:

Uitneembare achteradapter: sommige balgen hebben deze; het maakt de hele montage gemakkelijker.
Omkeerbare mount: aan de ene kant de mount van onze apparatuur en aan de andere kant een M42-schroefdraadmount voor het gebruik van vintage objectieven.
Een stevige en nauwkeurige rail: dit behoeft geen uitleg.
Een schaal om de verlenging van de balg te meten.

Fotograferen met balgen: een paar technische aspecten

Scherpstelling

Het scherpstelproces wordt meestal uitgevoerd met het objectief op zijn grootste diafragma-opening om voldoende licht binnen te laten. Vervolgens wordt overgeschakeld naar de gekozen opening om de foto te maken.

Moderne camera’s en objectieven voeren dat proces van diafragma openen en sluiten automatisch uit, maar de meeste balgen hebben geen elektronische contacten die communicatie tussen camera en objectief mogelijk maken, waardoor het scherpstellen handmatig moet gebeuren.

Soms is de eenvoudige handeling van het veranderen van het diafragma al voldoende om het scherpstelvlak te verplaatsen, waardoor het een lastig proces is om onder controle te houden.

Scherptediepte

Dit is zonder twijfel de lastigste factor in macrofotografie. De scherptediepte wordt extreem klein, zelfs bij het fotograferen met de kleinste diafragmaopening die ons objectief toestaat.

De instelling van de balg helpt de problemen met scherptediepte te minimaliseren door het verplaatsen van het scherpstelvlak, hoewel veel fotografen kiezen voor een complexere techniek genaamd focus stacking. Dit proces bestaat uit het digitaal samenvoegen van meerdere beelden die zijn genomen met verschillende scherpstelpunten of verschillende scherptedieptes, wat resulteert in een eindbeeld met een groter scherpgesteld gebied. Dit is een proces dat veel moderne camera’s al zelfstandig kunnen uitvoeren (tot een beperkt aantal foto’s), mits het gebruikte objectief compatibel is met deze functie.

Het onderhoud van balgen

Balgen zijn traditioneel gemaakt van een combinatie van fijn leer, synthetisch leer, stof en/of plastic, en ze zijn vrij kwetsbaar. Ze mogen niet worden platgedrukt en kunnen gemakkelijk beschadigd raken als ze onzorgvuldig worden behandeld. Om ze te beschermen worden ze opgeborgen in hun minimale lengte. Elke ongewenste lichtinval door kleine scheurtjes en openingen zal het contrast van de foto’s die we maken verminderen.

Het is ook een goed idee om de voor- en achterkappen te plaatsen wanneer we ze niet gebruiken om te voorkomen dat stof binnenkomt. Elk stofdeeltje dat in de balg terechtkomt kan gemakkelijk de sensor of het objectief bereiken: balgen zuigen en blazen namelijk een aanzienlijke hoeveelheid lucht in en uit wanneer hun lengte wordt veranderd.

Tweedehands balgen kopen

Novoflex-balg voor Sony E-mount met elektronische contacten

Tijdens de tweede helft van de 20e eeuw boden vrijwel alle merken SLR-camera’s balgen aan, vaak van goede mechanische kwaliteit, stevig, stijf en vrij zwaar. Tegenwoordig is de situatie anders. Balgen zijn verouderde instrumenten die de grote merken uit hun assortiment hebben gehaald, en Novoflex is waarschijnlijk de enige huidige fabrikant van balgen van hoge kwaliteit (en hoge prijs). De rest zijn goedkope en vaak slecht gemaakte apparaten (we spreken hier over een precisie-instrument), waardoor de tweedehandsmarkt de beste optie is als we iets fatsoenlijks zoeken.

Als we kiezen voor tweedehands balgen, moeten we niet vergeten dat we apparatuur kopen die 40 of 50 jaar oud kan zijn, en het is niet verrassend als de beste dagen voorbij zijn. In het beste geval vinden we een toestel dat nooit verkocht is en vergeten op een plank lag. Voor sommige modellen zijn vervangende balgen te vinden, maar dat is niet iets waar je van tevoren op kunt rekenen.

En wat zijn onze alternatieven? Als we die balg niet kunnen vinden, kunnen we altijd kiezen voor het werken met een scherpstelrail in combinatie met tussenringen of voorzetlenzen.