Focus stacking, of focusstapeling in het Nederlands, is een techniek waarbij meerdere foto’s met verschillende scherpstelpunten worden gecombineerd om de scherptediepte van een afbeelding te vergroten. Simpel gezegd: je neemt een reeks foto’s, elk met een andere scherpstelafstand, en voegt ze samen met behulp van speciale software. Geen van deze foto’s zal het onderwerp volledig scherp vastleggen, maar samen bevatten ze alle informatie die nodig is om een beeld te creëren waarin het hele onderwerp scherp is.
Het principe van focus stacking lijkt op dat van HDR-fotografie (High Dynamic Range), maar het doel is hier om de scherpte te vergroten in plaats van het dynamisch bereik. Deze techniek is vooral nuttig in de macrofotografie, waar de scherptediepte vaak extreem beperkt is.
▌Afbeelding genomen met de focus stacking-techniek. 8 in de camera gestapelde foto’s genomen met een Olympus Zuiko 60 mm f/2.8 macrolens.
Voordelen van focus stacking
Focus stacking biedt veel flexibiliteit, omdat het mogelijk maakt om beelden vast te leggen met gebruik van het zogenaamde “sweet spot” van het objectief, dat meestal tussen f/5.6 en f/8 ligt. Bovendien maakt het het mogelijk om afbeeldingen te creëren met verschillende niveaus van scherptediepte.
De techniek van focus stacking levert resultaten op die fysiek onmogelijk zijn met traditionele technieken of apparatuur, en is zeer populair in macrofotografie, commerciële fotografie en wetenschappelijk werk met microscopen.
Hoe wordt focus stacking gedaan?
Hoewel het principe complex kan klinken, is de techniek van focus stacking vrij eenvoudig. Het vertrekpunt is het identificeren van een onderwerp waarvan meerdere beelden kunnen worden genomen om later te stapelen. Door de aard van deze techniek moeten die beelden altijd vanuit exact hetzelfde standpunt worden genomen. Daarom moet het onderwerp stilstaand zijn, en in de praktijk werken we bijna altijd binnenshuis: wind of beweging van het onderwerp kan het nauwkeurig samenvoegen van de beelden bemoeilijken. Waterdruppels, bloemen en planten zijn goede onderwerpen voor de eerste pogingen.
Zodra we hebben besloten welk beeld we willen verkrijgen, nemen we een reeks foto’s om te stapelen, beginnend bij het voorste deel van het onderwerp en daarna geleidelijk het scherpstelvlak naar achteren verleggend. Er bestaan objectieven en camera’s die dit proces automatisch kunnen uitvoeren, maar als we daar niet over beschikken, moeten we handmatig scherpstellen met behulp van een scherpstelrail.
Een reeks van drie of vier beelden kan voldoende zijn, maar over het algemeen wordt aanbevolen om er meer dan tien te nemen. Hoeveel opnames precies nodig zijn, hangt af van het onderwerp, het diafragma waarmee we werken, de vergrotingsmaatstaf en het gewenste eindresultaat. In elk geval is het beter om te veel beelden te maken dan te weinig.
Zodra we onze reeks foto’s hebben, hebben we geschikte software nodig om de beelden uit te lijnen en te combineren. Zoals eerder vermeld, kunnen sommige camera’s dit proces zelf uitvoeren, maar als we daar niet over beschikken, kunnen we gebruikmaken van Photoshop of gratis gespecialiseerde programma’s zoals CombineZM. Helicon Focus en Zerene bieden meer geavanceerde functies, maar voor de volledige versies is een betaling vereist.
Batterijen: vergeet ze niet
De focus stacking-techniek en het veelvuldig gebruik van flitsers zorgen ervoor dat batterijen snel leeg raken. Het is daarom essentieel om voldoende exemplaren bij de hand te hebben. Bij projecten waarbij tientallen foto’s over een langere periode worden gemaakt, kunnen gesimuleerde batterijen die zijn aangesloten op een externe accu de beste oplossing zijn. Zo voorkom je dat je midden in een sessie zonder stroom komt te zitten en opnieuw moet beginnen.
(Gerelateerd: Batterijen en opladers voor camera’s – alle modellen, origineel en imitatie).