Macrofotografie met omgekeerde objectieven

Een lens omdraaien is een goedkope manier om macrofotografie te doen en een kitlens die we ongebruikt hebben liggen toch te benutten.

De techniek van omgekeerde lenzen

Fotolenzen zijn ontworpen om hun beste prestaties te leveren binnen een specifiek bereik van brandpuntsafstanden. Lenzen voor algemeen gebruik werken meestal het beste wanneer ze scherpstellen tussen 0,5 m en oneindig, terwijl macrolenzen scherper zijn op kortere afstanden.

Wanneer we een ‘normale’ lens gebruiken om foto’s te maken met behulp van tussenringen, close-uplenzen of balgen, brengen we de frontlens dichter bij het te fotograferen onderwerp dan bij het vlak van focus (dat wil zeggen, de sensor in digitale camera’s of de film in analoge camera’s) en projecteert zo een grotere afbeelding van het onderwerp dat ons interesseert. Maar we kunnen een grotere vergroting bereiken als we de lens in plaats daarvan omkeren, met het bijkomende voordeel dat we hem gebruiken onder omstandigheden die meer lijken op wat de ontwerpers hadden bedoeld en zo problemen met optische aberraties en vignettering, die bij andere systemen kunnen optreden, verminderen.

Deze techniek is goedkoop. Je hebt alleen een omkeeradapter nodig en misschien ook verloopringen als de schroefdraadmaten van de omkeeradapter en de filterdraad van onze lens niet overeenkomen. En uiteraard heb je ook een lens nodig. Met een DSLR of een spiegelloze camera kun je lenzen gebruiken met een brandpuntsafstand van 50 mm (universele maat) of minder; hoe korter de brandpuntsafstand, hoe groter de vergroting.

Omkeeradapters beschikbaar op Amazon

• Omkeeradapter Sony E-Mount
• Omkeeradapter Canon EF / EF-S
• Omkeeradapter Nikon F
• Omkeeradapter Fuji X
• Omkeeradapter Pentax K
• Omkeeradapter Micro Four Thirds

Setjes adapterringen beschikbaar op Amazon

• Adapterringen van K&F Concept
• Adapterringen van Neewer

Vaste lenzen of zoom?

Macro met omgekeerde lenzen is niet voor iedereen en niet voor elk doel, maar het voegt wel een nieuwe tool toe aan onze gereedschapskist

Elk objectief kan werken. Het is waarschijnlijk dat objectieven met een vaste brandpuntsafstand betere beeldkwaliteit bieden, maar een zoom geeft ons een heel bereik aan verschillende vergrotingen in plaats van slechts één, en die flexibiliteit is handig als we onderwerpen van verschillende grootte willen fotograferen, wat het meest waarschijnlijk is. We kunnen onze kitlens 18-55 veranderen in een supermacro zoom die een vergroting tot bijna 4x kan bereiken. Het is ook de moeite waard om oude kitlenzen uit het analoge tijdperk te proberen, zoals de 28-80 en 35-70 mm lenzen. Wat vaste lenzen betreft, zijn de lichtsterkste hier niet per se de beste. Een 50 mm f/1.7, f/1.8 of f/2 kan betere resultaten geven dan een f/1.4.

Een macro-objectief omkeren

Macro-objectieven die ontworpen zijn om vergrotingsverhoudingen tot 1:1 te bieden, kunnen ook worden omgekeerd wanneer men aanzienlijk hogere vergrotingen wil bereiken. Deze techniek werkt echter niet met macro-objectieven die speciaal ontworpen zijn voor grote vergrotingen.

Wat verliezen en winnen we door een objectief om te keren?

Omdat deze opstelling alleen werkt op zeer korte afstand van het onderwerp dat we willen fotograferen, verliezen we de mogelijkheid om op oneindig scherp te stellen. Bij macrofotografie is dat geen groot nadeel, maar het is goed om te vermelden.

Daarnaast, tenzij we een systeem hebben dat de communicatie met onze camera behoudt, zoals bij Canon EOS-camera’s het geval is, verliezen we ook de autofocus, de bediening van het diafragma via de camerabody en de EXIF-gegevens. Wel blijven functies zoals focus peaking, diafragmaprioriteit en Live View beschikbaar. De belichtingsmeting kan afhankelijk van de camera mogelijk niet goed werken, en we verliezen waarschijnlijk enkele of alle automatische flitsfuncties. Daarom zullen we een flitser met handmatige vermogensinstelling moeten gebruiken.

Wat winnen wij en onze foto’s dan? Als we bereid zijn de nadelen van het gebruik van een omgekeerd objectief te accepteren, krijgen we spectaculaire resultaten vergeleken met wat verlengbuisjes of tussenringen kunnen bieden. En dat met een objectief dat we misschien al hebben, zonder dat het een grote investering hoeft te zijn.

Macrofotografie met omgekeerde objectieven is niet voor iedereen en niet voor elk doel, maar het stelt ons wel in staat om een oud vintage-objectief of een kitlens die we aan de kant hebben gelegd en niet goed weten wat we ermee moeten doen, te gebruiken. Het biedt ons een andere manier om dingen te doen, een extra hulpmiddel in onze gereedschapskist.

Macrofotografie met omgekeerde objectieven (of “tegenovergestelde objectieven”)

Deze configuratie is anders dan het gebruik van een omgekeerd objectief. Het bestaat uit het plaatsen van een omgekeerd objectief vóór een ander dat normaal op de camera is gemonteerd, met behulp van een koppelingring (coupling ring in het Engels). Het doel is hetzelfde als altijd: de minimale scherpstelafstand verkleinen. Net als in het vorige geval hebben we waarschijnlijk ook adapterringen nodig, afhankelijk van de diameter van de gecombineerde objectieven.

Koppelingringen (met twee buitenste schroefdraadringen of mannelijke schroefdraad) beschikbaar op Amazon

• Ring 42 mm
• Ring 48 mm
• Ring 52 mm

Een voordeel van deze techniek is dat de elektronische communicatie met het objectief dat op de camera is bevestigd behouden blijft.

Het grootste nadeel is dat je foto’s maakt door een grote hoeveelheid lenzen die niet ontworpen zijn om samen te werken, waardoor de beeldkwaliteit wordt beïnvloed. Maar het is iets wat je voor weinig geld kunt uitproberen.

Enkele punten om rekening mee te houden:

• Over het algemeen werkt deze configuratie als de brandpuntsafstand van het omgekeerde objectief kleiner is dan die van het objectief dat op de camerabehuizing is gemonteerd. Anders kan er een sterke vignettering optreden.
• Hoe kleiner de brandpuntsafstand van het omgekeerde objectief, hoe groter de vergroting.
• Als je grote vergrotingen wilt bereiken, is het raadzaam een groothoekobjectief omgekeerd voor een telelens van middelmatige lengte te plaatsen, hoewel de werkafstand dan extreem kort kan zijn en sommige lenscombinaties niet zullen werken omdat de minimale scherpstelafstand dan binnen het omgekeerde objectief valt.
• In het algemeen is het niet makkelijk om vooraf te voorspellen welke combinatie van objectieven zal werken, en de beste manier om dit te ontdekken is door te experimenteren. Maar het algemene principe is als volgt: als een objectief met brandpuntsafstand X omgekeerd wordt gemonteerd op een objectief met brandpuntsafstand Y, zal de combinatie een vergroting van Y/X geven; dus als een 50 mm objectief omgekeerd wordt gemonteerd op een 200 mm objectief, krijg je een vergroting van 4X (200/50). In de praktijk zal het uiteindelijke resultaat echter afwijken van deze berekening, omdat er andere factoren meespelen, zoals bijvoorbeeld de afstand tussen het objectief dat op de camera is gemonteerd en het omgekeerde objectief.