Macrolenzen: zoom, vast en gespecialiseerd

Het ideaal zou een lens zijn die geschikt is voor alles: van insecten in de vrije natuur tot een sieraad in een studio. Helaas bestaat zoiets niet.

Zoomlenzen

Wanneer we onze eerste camera kopen, wordt die vaak geleverd met een standaard zoomlens. Deze lenzen dekken meestal een bereik van een matige groothoek tot een kort teleobjectief, en in sommige gevallen is er een functie aangeduid als “macro”.

In werkelijkheid is deze term wat misleidend en kan verwarring veroorzaken bij onvoorzichtige kopers. Wat deze lenzen eigenlijk mogelijk maken, is close-upfotografie, omdat ze de minimale scherpstelafstand verkleinen. Zo kun je een zekere vergroting bereiken waarmee je onderwerpen als bloemen, grote insecten, texturen, enzovoort beeldvullend kunt vastleggen.

Ze halen echter geen reproductieverhouding van 1:1, wat technisch gezien de algemeen aanvaarde norm is om een opname als echte macrofotografie te beschouwen.

• Meer weten: Het verschil tussen macrofotografie en close-upfotografie

Zoomlenzen zijn meestal niet bijzonder lichtsterk, en hun macrofunctionaliteit vereist het gebruik van lange brandpuntsafstanden. Hierdoor kan het erg moeilijk zijn om ermee uit de hand te fotograferen. Daarnaast zijn ze niet zo scherp als echte macrolenzen, al kan dit als een relatief nadeel worden gezien: vaak is maximale scherpte aan de randen van het beeld niet nodig, omdat het onderwerp zich in het midden bevindt en we juist willen dat het loskomt van de achtergrond.

Afgezien van een paar uitzonderingen bestaan er eigenlijk geen echte zoom-macrolenzen. Eén daarvan is de Micro Nikkor AF 70-180mm f/4.5-5.6. Hoewel dit objectief geen echte macro is qua reproductieverhouding (1:1.3), komt het dicht in de buurt, en de optische prestaties zijn zeer goed. Naar verluidt was het te duur om te produceren en was de vraag te laag, waardoor het uit productie werd genomen. Tegenwoordig is het enkel nog tweedehands verkrijgbaar.

Uiteindelijk is het bij close-up- en macrofotografie gebruikelijker om de camera zelf te verplaatsen om de vergroting aan te passen. De werkelijke meerwaarde van een zoomlens in dit segment is dus discutabel.

Naast de Nikkor kennen we slechts een paar andere zoom-macrolenzen: de Zeiss Luminar Zoom, de Zeiss Tessovar, en de lijn Leica Wild macroscopen, die extreem duur zijn.

Vaste lenzen zonder macrofunctie

Het verhaal met objectieven met een vaste brandpuntsafstand is vergelijkbaar. De maximale vergroting die je ermee kunt bereiken ligt rond de 1:3. Het voordeel van deze lenzen is dat ze over het algemeen veel lichtsterker zijn dan zoomlenzen. Dit betekent dat ze beter presteren in combinatie met een teleconverter en tussenringen. Hoe dan ook, als macrofotografie onze belangrijkste interesse is, dan is het logisch dat onze volgende grote aankoop een speciaal daarvoor ontworpen macrolens is. Er zijn er tegen redelijke prijzen, maar als het budget het niet toelaat, kunnen we onderzoeken wat derde merken zoals Samyang, TTArtisan of 7Artisans te bieden hebben, of een vintage exemplaar uit een ander systeem aanschaffen met een adapter voor objectieven. Oude modellen met een vergrotingsverhouding van 1:2 zijn te vinden.

Macrolenzen

Vanuit mechanisch oogpunt zijn macrolenzen gebouwd zoals andere lenzen, maar ze hebben langere helicoïden en/of interne groepen van beweegbare optische elementen die het scherpstelbereik vergroten. Ze hebben ook meestal een hogere scherpte en een betere correctie van optische aberraties dan niet-macrolenzen.

Optisch en mechanisch gezien zijn macrolenzen ontworpen om:

• Scherp te stellen op zeer korte afstanden
• Hoge beeldkwaliteit te behouden over het hele scherpstelbereik
• Chromatische en geometrische aberraties strenger te corrigeren dan standaardlenzen

De grote meerderheid van de macrolenzen van de belangrijkste merken heeft een goede tot zeer goede optische kwaliteit. Daardoor zijn macrolenzen meestal duurder dan algemene lenzen met vergelijkbare brandpuntsafstand en prijsklasse.

Het ideaal is dat onze eerste macrolens geschikt is voor het fotograferen van een grote verscheidenheid aan onderwerpen, van planten en insecten in de vrije natuur tot een sieraad in een studio. Helaas bestaat er geen ideale macrolens voor alle mogelijke situaties. Bijvoorbeeld: lenzen met een langere brandpuntsafstand hebben een smaller gezichtsveld, wat het makkelijker maakt om een onderwerp te isoleren. Zo kan een 60 mm op micro vier derde uitstekend zijn voor het fotograferen van insecten of onderwerpen op de grond zoals korstmossen en paddenstoelen, maar kan de brandpuntsafstand te lang zijn als we van bovenaf willen fotograferen.

Macrolenzen kunnen vaak het diafragma sluiten tot f/22 of zelfs f/32 om een grotere scherptediepte te bereiken, wat vooral nuttig is bij driedimensionale onderwerpen waarbij kritisch scherpstellen complex is. Dit grotere scherptediepte gaat echter meestal gepaard met een verlies aan scherpte door diffractie, dat wil zeggen de buiging van licht bij het passeren door een zeer kleine opening van het diafragma. Over het algemeen wordt diffractie merkbaar vanaf f/11 of f/16 en wordt het ernstiger bij smallere openingen zoals f/22 of f/32.

Om deze reden bereiken de meeste macrolenzen hun hoogste scherpte bij middelgrote diafragma-openingen, zoals f/8 of f/11, waar de scherptediepte en optische kwaliteit goed in balans zijn. Tegelijkertijd bieden veel moderne macrolenzen ook grote maximale diafragma’s, zoals f/2.8, wat creatieve veelzijdigheid toevoegt: het maakt het mogelijk om te werken met zachtere onscherpe achtergronden of bij weinig licht, zij het met een zeer beperkte scherptediepte.

Minder dan 50 mm

Macrolenzen met brandpuntsafstanden in dit bereik zijn meestal ontworpen voor gebruik met kleinere sensoren, zoals APS-C of micro vier derde. Ze maken het mogelijk om enkele omliggende elementen van het onderwerp mee te nemen, waardoor ze zeer geschikt zijn, bijvoorbeeld voor macrolandschappen. Ze zijn zelden bedoeld voor gebruik met full-frame camera’s, hoewel er enkele groothoeklenzen voor full-frame bestaan, zoals de Laowa 15 mm f/4 Wide Angle Macro, die een 1:1 verhouding bieden met een dramatisch perspectief.

Van 50 mm tot 60 mm

Brandpuntsafstanden in het bereik van 50 mm tot 60 mm zijn meestal de keuze van macro-liefhebbers die hun eerste lens met vaste brandpuntsafstand aanschaffen, en daar zijn goede redenen voor:

• Ze zijn ideaal voor reproductiefotografie (foto’s van boeken, documenten, illustraties) omdat ze vrijwel vervormingsvrije resultaten leveren.
• Ze zijn ook ideaal voor het fotograferen van onderwerpen op middellange afstand, zoals schuwe insecten of producten in een studio.
• Ze zijn veelzijdig. Ze dienen als “normale lens” voor landschapsfotografie, portretten, enzovoort.

Van 90 mm tot 105 mm

Macrolenzen met brandpuntsafstanden tussen 90 mm en 105 mm worden door veel fotografen gewaardeerd vanwege hun grote veelzijdigheid. Dit bereik maakt het mogelijk om op een grotere afstand van het onderwerp te werken, wat vooral handig is bij het fotograferen van insecten, kleine dieren of planten die gevoelig zijn voor beweging, omdat het de kans verkleint dat ze wegvliegen of het licht wordt geblokkeerd door onze aanwezigheid.

Daarnaast zijn deze lenzen ook uitstekend geschikt als korte telelenzen en worden ze vaak gebruikt voor portretten. Hun hoge scherpte, bedoeld om fijne details in macrofotografie te benadrukken, kan echter te scherp zijn voor traditionele portretten, omdat het huidonvolkomenheden onthult die men meestal liever verzacht.

Een voordeel is dat dankzij de grotere werkafstand het gebruik van kunstlicht makkelijker wordt zonder ongewenste schaduwen te veroorzaken. Zolang er niet met te kleine diafragma’s wordt gewerkt, kunnen ze ook uit de hand worden gebruikt, vooral als de camera of lens over stabilisatiesystemen beschikt.

150 mm en meer

Macrotelelenzen in het bereik van 150 mm tot 200 mm zijn ideaal voor het fotograferen van insecten zoals libellen en vlinders. De werkafstand van ongeveer 30 cm vanaf de voorste lens is voldoende zodat de meeste insecten niet wegvliegen, mits we niet te luidruchtig of abrupt bewegen. Als we meer afstand nodig hebben, kunnen we ook een teleconverter gebruiken. Ze vereisen een vaste hand of een statief, hoewel veel moderne modellen voorzien zijn van beeldstabilisatie.

200 mm en meer

Objectieven in deze categorie zijn van de markt verdwenen. Vroeger bestonden er opties zoals de Sigma 4 300 mm en de Sigma 5.6 400 mm, die een vergroting van ongeveer 1:3 bieden. Hun macrotoepassingen zijn minimaal, maar ze zijn nuttig voor het fotograferen van vlinders, libellen en, voor sommigen interessanter, vogels.

Macrolenzen voor Micro Four Thirds (Olympus / OM System en Panasonic Lumix)

---

---

---

---

---

Macrolenzen voor Canon-camera’s

---

---

Macrolenzen voor Sony-camera’s

---

---

---

Macrolenzen voor Nikon-camera’s

---

Macrolenzen voor Fuji-camera’s

---

---

---