Ultravioletfilters: Zijn ze nuttig?

Van alle fotografische accessoires die we in onze rugzak kunnen meenemen, zorgen maar weinig voor zoveel discussie als uv-filters. Ze zijn goedkoop en eenvoudig in gebruik, maar ook bron van controverse: verbeteren ze onze foto’s echt? Beschermen ze de apparatuur of voegen ze gewoon een onnodige glaslaag toe?

Er is veel tegenstrijdige informatie over uv-filters. Sommige fotografen zweren erbij, terwijl anderen er zeker van zijn dat het weggegooid geld is. Wie heeft er gelijk? In deze gids bekijken we wat deze filters precies zijn, wat ze wel (of niet) doen, hoe ze de beeldkwaliteit beïnvloeden en of het de moeite waard is ze in je uitrusting op te nemen. Het doel is niet om het debat te beëindigen, maar om je de juiste handvatten te geven voor een weloverwogen keuze.

Wat is een ultraviolet (UV) filter en wat doet het?

Een UV-filter is een stuk glas dat voor de lens wordt geplaatst en ultraviolette straling blokkeert. Ze waren nodig in de tijd van analoge fotografie, omdat sommige oudere filmsoorten zeer gevoelig waren voor UV-licht. Zonder UV-filter konden foto’s een blauwige waas vertonen, vooral op zeer zonnige dagen of bij fotograferen op grote hoogte.

▌Foto’s van **MoominSean**, gedeeld onder **Creative Commons CC BY-NC-ND 2.0**.

Het punt is dat sommige moderne films en digitale sensoren simpelweg niet gevoelig zijn voor ultraviolet licht. Ze worden niet beïnvloed zoals oudere films dat wel werden, wat betekent dat het niet nodig is om UV-licht te blokkeren om goede foto’s te maken. Toch heeft dat UV-filters er niet van weerhouden om een secundaire functie als beschermlaag te krijgen. Wat ons bij de volgende vraag brengt:

Beschermen UV-filters lenzen?

Het basisidee achter dit verkooppunt is dat als je een lens van €800 laat vallen, in plaats van dat het frontelement breekt, je UV-filter van €30 zal breken.
Helaas klinkt het idee goed in theorie, maar lijkt het in de praktijk niet stand te houden.

In de volgende video (in het Engels) zie je een reeks impacttesten met allerlei verschillende lenzen en filters.

De conclusie is dat filters minimale, zo niet geen, bescherming bieden. Zoals te zien is in de video, braken veel filters zonder dat het objectief schade opliep — wat erop wijst dat het filter de klap niet opving, maar gewoon zwakker was. En wanneer de impact sterk genoeg was om het frontelement te beschadigen, liep het objectief meestal ook ernstige interne schade op.
In de weinige gevallen waarin UV-filters het frontelement misschien hadden kunnen beschermen, was het objectief sowieso onbruikbaar geworden.

Dat betekent echter niet dat UV-filters volledig nutteloos zijn en geen enkele bescherming bieden. Ze beschermen simpelweg niet tegen harde klappen. Ze zijn echter nog steeds nuttig om objectieven te beschermen tegen stof, krassen, zand, zeewater en andere kleine omgevingsgevaren.

▌In tegenstelling tot andere UV-filters die hun beschermende functie als verkooppunt gebruiken, is de NiSi Armor FX PRO Nano specifiek ontworpen om schokken en extreme omstandigheden te weerstaan (► Bekijk op Amazon).

Ultraviolet (UV) filters en beeldkwaliteit

Er is nog één laatste punt om te overwegen bij UV-filters: elk stuk glas voor een lens beïnvloedt de beeldkwaliteit.

UV-filters blokkeren een klein percentage (tussen 0,1% en 5%) van het licht dat erdoorheen komt. Door de manier waarop licht met het filter reageert, wordt de scherpte en het contrast van het beeld licht verminderd. Het is een nauwelijks merkbaar effect dat makkelijk te corrigeren is in Photoshop, maar het is er — en het is erger bij goedkope filters van onbekende merken. Volgens de volgende studie (in het Engels) presteerden filters van merken als Hoya, B+W, Zeiss, Canon en Nikon het beste.

Een serieuzer probleem is dat UV-filters de kans vergroten op lensflairs of halo’s in foto’s bij sterke lichtbronnen of wanneer je rechtstreeks naar die bronnen fotografeert.

Is het de moeite waard om een UV-filter te gebruiken?

Beslissen of het een goed idee is om een UV-filter te gebruiken, is geen vraag die je met ja of nee kunt beantwoorden. Het hangt echt af van de situatie. Het beste advies is om het volgende te onthouden:

UV-filters beschermen je lenzen nauwelijks tegen meer dan stof en krassen. Als je fotografeert op het strand of in de woestijn, kan het een goed idee zijn om ze te gebruiken; anders kun je waarschijnlijk prima zonder.
UV-filters hebben een klein effect op de beeldkwaliteit. Meestal merk je daar niets van. Maar als je absoluut de hoogste beeldkwaliteit nodig hebt, of als je foto’s last hebben van lensflairs of andere artefacten door het UV-filter, dan is het logisch om ze niet te gebruiken.

Situatie	UV-filter gebruiken?
Strand, woestijn, sneeuw, spetters	Ja, ter bescherming tegen elementen
Studio- / binnenfotografie	Niet nodig
Landschapsfotografie in zware omstandigheden	Hangt af van filter en kwaliteit
Gebruik met dure lenzen	Als het de kwaliteit niet schaadt
Streeft naar hoogste optische kwaliteit	Beter zonder UV-filter

Conclusie

UV-filters zijn accessoires die voor verdeeldheid zorgen, en dat niet zonder reden. Ze zijn niet langer essentieel om ultraviolet licht te beheersen zoals in het tijdperk van analoge fotografie, maar hebben een nieuwe rol gevonden als fysieke bescherming voor onze lenzen. Is die rol gerechtvaardigd? Dat hangt ervan af.

Als je vaak onder zware omstandigheden fotografeert — stranden met fijn zand, stoffige bergpaden, omgevingen met spetters of zelfs zware sneeuw — kan een UV-filter dienen als eerste verdedigingslinie tegen krassen, stof en vuil. In die context kan het je een grondige schoonmaak… of een vervelende verrassing besparen.

Als je echter in een studio werkt, binnen of gewoon goed voor je apparatuur zorgt en onnodige blootstelling vermijdt, heb je er waarschijnlijk geen nodig. En als je prioriteit de hoogst mogelijke optische kwaliteit is, helpt een extra glaslaag tussen je lens en de wereld niet, hoe goed het filter ook is.

Meer weten: