De scherpstelrail: zorgt voor een nauwkeurige fijnafstelling

Bij macrofotografie wordt scherpgesteld door de camera en lens als geheel te verplaatsen. Rails zijn het beste hulpmiddel wanneer een fijnafstelling tot op de millimeter nodig is

Wat is een scherpstelrail (focus rail of macro rail)?

Een standaard scherpstelrail is een hulpmiddel waarmee een camera-lenscombinatie met millimeterprecisie over één of twee assen kan worden verplaatst. De rail bestaat uit een vast platform dat op een statiefschroef wordt bevestigd, en een verplaatsbaar platform dat over een metalen stang of twee parallelle metalen staven schuift. Een tandwielmechanisme (tandheugel en rondsel) of een schroefmechanisme zorgt ervoor dat dit tweede platform soepel heen en weer kan bewegen. Het systeem lijkt sterk op dat van de meeste macrobalgen, hoewel balgen meestal beperkt blijven tot studiogebruik.

Hoewel een scherpstelrail een extra accessoire is om mee te nemen naar het veld, kan hij veel tijd en moeite besparen en zorgt hij voor aanzienlijk betere resultaten.

Gewenste eigenschappen van een scherpstelrail

Als macrofotografie ons belangrijkste werkgebied is, willen we een scherpstelrail die stevig, duurzaam en betrouwbaar is. We vermijden apparatuur die het werken bemoeilijkt in plaats van vergemakkelijkt. Een kwaliteitsrail moet aan een aantal eisen voldoen:

Het platform moet stevig en stabiel zijn, zonder speling tussen het platform en de rails, zowel tijdens het verplaatsen als bij het vergrendelen.
De compositie en het gezichtsveld mogen bij het vergrendelen van het mechanisme niet merkbaar verschuiven. Dit moet kunnen gebeuren met minimale kracht.
Het platform moet het gewicht van de camera en lens kunnen dragen zonder te verschuiven. Deze eigenschap kan getest worden door het frame verticaal te plaatsen. Met het mechanisme ontgrendeld controleren we of het platform naar beneden glijdt. Als dat het geval is, is het mechanisme te los afgesteld.
Het platform moet soepel kunnen bewegen, zonder haperingen of blokkeringen.
Het scherpstelwiel moet draaien zonder dat er overmatige kracht nodig is.
De verplaatsing van het platform moet nauwkeurig maar ook voldoende snel zijn. Rails die te snel bewegen of juist veel omwentelingen vereisen voor een kleine afstand zijn in de praktijk niet handig.

De kwaliteit van scherpstelrails die als foto-accessoire worden verkocht, is zeer uiteenlopend – en de echt goede zijn ook echt duur.

De beste scherpstelrails zijn die welke oorspronkelijk zijn ontworpen voor microscopen en optische laboratoriumapparatuur, hoewel hun prijs flink kan oplopen. Een alternatief is om tweedehands exemplaren te zoeken op eBay en deze handmatig aan te passen voor gebruik met statieven. De meeste zijn echter te zwaar om gemakkelijk mee het veld in te nemen. Een ander nadeel is dat hun bewegingsbereik meestal beperkt is tot zo’n 30–50 mm. Maar als dat bereik voldoende is voor onze toepassingen, hebben we met zulke rails absolute topkwaliteit in handen.